Posts from the ‘ઉમાશંકર જોશી’ Category

પૂજ્ય શ્રી ઉમાશંકર જોશીને ૧૦૬મા જનમદિને યાદ કરતાં – ઘનશ્યામ ઠક્કર


પૂજ્ય શ્રી ઉમાશંકર જોશીને ૧૦૬મા જનમદિને યાદ કરતાં

– ઘનશ્યામ ઠક્કર

Umashankar Joshi in Dallas

શ્રી ઉમાશંકર જોશી ડાલાસમાં મહેમાન – 1985
ડાબી બાજુએથી શ્રી ઘનશ્યામ ઠક્કર, શ્રી ઉમાશંકર જોશી અને શ્રી મહેન્દ્ર મેઘાણી

પાંચ હાઈકુ – ઘનશ્યામ ઠક્કર(ઓએસીસ) Ghanshyam Thakkar (Oasis)


મારી ૪૫ વરસની સર્જન કાર્કિદીમાં મેં ફક્ત આ પાંચ હાઇકુ લખ્યાં છે. પણ આ હાઇકુનો કવિવર શ્રી ઉમાશંકર જોશીએ પ્રસંશનીય ઉલ્લેખ કર્યો છે.
‘કવિનો અનોખો મિજાજ અને પોતીકો અવાજ એની પ્રતીતિ આ સંગ્રહમાં સારા એવા પ્રમાણમાં (અમથાં પાંચ હાઈકુ જ જુઓને) થાય છે’.
-ઉમાશંકર જોશી

નવો મિજાજ, નવો અવાજ

MY MUSIC

Ghanshyam Thakkar (Oasis)

નવું વેબ પેજઃ ‘ભૂરી શાહીના કૂવા કાંઠે’ – ઘનશ્યામ ઠક્કર


Bhoori-ShahiNa Kuva Kanthe

નવું વેબ પેજઃ ‘ભૂરી શાહીના કૂવા કાંઠે’

મિત્રો,

મારી વેબસાઇટનાં ઘણાં અગત્યનાં પેજની ડિઝાઇન જ્યારે હું વેબ-પેજ ડિઝાઇન શીખી રહ્યો હતો ત્યારે કરી હતી, તેથી મને પોતાને પણ ખાસ પસંદ ન હતી. જેમ જેમ આ વિષયમાં આવડત વધતી ગઈ, તેમ……..

અાગળ વાંચો

અમે ધૂળના બંધાણી વાયરા (ગીત) – ઘનશ્યામ ઠક્કર


અમે ધૂળના બંધાણી વાયરા

ગીત

ઘનશ્યામ ઠક્કર

હું મને શોધી રહ્યો છું, લાખ પડછાયા મહીં; હું જ ખોવાઈ ગયો છું મેં રચી માયા મહીં
– કવિ કરસનદાસ માણેક

ગયા અઠવાડિયે ‘અમે ધૂળના બંધાણી વાયરા’નો હિન્દી ભાવાનુવાદ [हम धूल के व्यसनी पवन! (गीत) घनश्याम ठक्कर] કરવાનો મૂડ આવી ગયો. અને એક જ બેઠકમાં મૂળ ગીતના (ગુજરાતી લોકગીતના) લયમાં જ આખું હિન્દી કાવ્ય બેસી ગયું. મારા હિન્દી બ્લૉગ कलापीकेतन પર મૂળ ગુજરાતી ગીતની લીંક મૂકવાની જરૂર ન હતી, પણ આ બ્લોગ પર મૂળ ગુજરાતી કાવ્યની લીંક મૂકવાનો પ્ર્યત્ન કર્યો, જેથી ગુજરાતી/હિન્દી દ્વિભાષી વાચકો બન્ને કાવ્યોને જોડાજોડ રાખી વાંચી શકે.

એમ હતું કે ગુજરાતી કાવ્ય તો બ્લોગ પર ક્યારનું યે મૂકાઈ ગયું હશે. પછી ખબર પડી કે ગુજરાતી કાવ્યની પોસ્ટ હજી મૂકી જ ન હતી. આ મારાં પ્રિયમાં પ્રિય કાવ્યોમાંનું એક છે એટલે બ્લોગ શરૂ કર્યાના છ વરસ પછી આ ગીતની પોસ્ટ હજી કેમ કેમ નથી મૂકાઈ તેનો જવાબ કવિ શ્રી કરસનદાસ માણેકની ઉપરની પંક્તિઓ જ આપી શકે.
અને હા, એકદમ યાદ આવ્યું કે ૧૯૯૩-૯૪માં આ કાવ્ય પર આધારિત અંગ્રેજી કાવ્ય પણ લખીને મૂકી રાખ્યું હતું. તે હવે પછીની પોસ્ટમાં મૂકીશ.અંગ્રેજી કાવ્ય પણ લયમાં છે, જો કે તેનો લય ગુજરાતી અને હિન્દી કાવ્યોથી જૂદો છે. ત્યારે આપને એક કાવ્ય ત્રણ ભાષામાં વાંચવા મળશે.
શ્રી ઉમાશંકર જોશીએ ‘નવો મિજાજ નવો અવાજ‘માં આ ગીતની બે પંક્તિઓ વિષે લખ્યું છે
ઝાકળ, મૃગજળ અરીસો, હાથમાંની રેખાઓ વગેરે વારંવાર ભટકાય છે, પણ તે યોજાયાં છે, ક્યારેક તો અવાક કરી દે એવી ધારદાર મૌલિકતાથી. ‘આયનો’ એકલવાયાપણાની સાહેદી પુરાવનાર સાધન તે પોતે જ કેવા એકલવાયાપણામાં કેદ છે તે ચિંધતું કલ્પન એ કોટીનું છે.
એવા રે એકલવાયા આયના,
જેની બેઉ બાજુ સિંદૂરી પછીત.
પણ સૌ પ્રથમ મારે ઘેર તેમણે આ કાવ્ય  (શ્રી મહેન્દ્ર મેઘાણીની હાજરીમાં) વાંચ્યું ત્યારે, તેઓ કાવ્યનાં આધુનિક કલ્પન, અલંકારો વગેરેનો ઉલ્લેખ કરતાં પહેલાં, કાવ્યમાં પુનરાવર્તિત થતા બે ‘થીમ’ શબ્દ ‘ના આવડી‘થી ખૂબ જ પ્ર્ભાવિત થઈ ગયા. કાવ્ય સાંભળ્યા પછી તેમનો પ્રથમ પ્રતિભાવ હતો: “લો, અમને ના આવડી!” પણ એમણે જે ધ્વનિ અને હાવભાવ સાથે એ શબ્દોનો ઉચ્ચાર કર્યો, તેનાથી કાવ્યનો ‘કેન્દ્રીય વિચાર (સેન્ટ્રલ આઇડિયા)’ રજુ કરવા બીજા શબ્દોની જરૂર નહતી. મહેન્દ્રભાઈએ પણ એ જ દ્વનિમાં શબ્દોનું પુનરાવર્તન કર્યું. આધુનિક કલ્પનો અને અલંકારોના અંતે ‘ના આવડી’ જેવા સહજ ભાવને કારણે આધુનિકતા લોકસાહિત્યના ગોળમાં

ઓગળી ગઈ અને લોકગીતનું એક અનોખું લઢણ (‘મોડ ઑફ એક્સ્પ્રેશન’) બની ગઈ. અશક્તિમાં નિખાલસતા છે, સહજતા છે. તેમાં કોઈ કૃત્રિમ ક્ષોભ કે ફોર્માલીટી નથી.

ઉમાશંકરભાઈએ ઉલ્લેખ કરેલી આ બે પંક્તિઓ પ્રા. મધુસૂદન કાપડિયાને પણ એટલી ગમી કે તેમણે તે અભિરુચિને એક નવા સ્તરે વોકલ કરી, તે આ પોસ્ટની નીચેની લીંકમાં તેમના જ શબ્દોમાં સાંભળો

પ્રા. મધુસૂદન કાપડિયાનો આ ગીત માટેનો પ્રતિભાવ

ઉમાશંકર જોશી જન્મશતાબ્દી-4 – ઘનશ્યામ ઠક્કર [ શ્રી ઉમાશંકર જોશીનો ફોર્ટવર્થમાં વાર્તાલાપ (૧૯૮૫) ]


ઉમાશંકર જોશી જન્મશતાબ્દી-4

Play

Mp3

ઘનશ્યામ ઠક્કર

શ્રી ઉમાશંકર જોશીનો ફોર્ટવર્થમાં વાર્તાલાપ

ઉમાશંકર જોશી જન્મશતાબ્દી-4 MP-3 શ્રી ઉમાશંકર જોશીનો ડાલાસમાં વાર્તાલાપ (૧૯૮૫) ઘનશ્યામ ઠક્કર


Shree Umashankar Joshi

શ્રી ઉમાશંકર જોશી ડાલાસમાં મહેમાન – 1985
ડાબી બાજુએથી શ્રી ઘનશ્યામ ઠક્કર, શ્રી ઉમાશંકર જોશી અને શ્રી મહેન્દ્ર મેઘાણી

મિત્રો, શ્રી ઉમાશંકર જોશી ૧૯૮૫માં અમેરિકાની મુલાકાતે આવ્યા ત્યારે ડાલાસમાં તેમનું ભવ્ય સ્વાગત થયું હતું. હૉલ પાછો આપવાનો સમય થયો ત્યારે ભાવકો જવાનું નામ ન લે. ઉમાશંકરભાઈ મુસાફરીથી થાકેલા હોવા છતાં તેમણે ભાવકોને નિરાશ ન કર્યા, અને હૉલમાંથી ઘણા પ્રેક્ષકો મારે ઘેર આવ્યા;…… વાર્તાલાપ ચાલુ રહ્યો.

આખો વાર્તાલાપ કોઈ પણ જાતની પૂર્વતૈયારી વિના થયો હતો, અને કોઈ ચોક્કસ વિષય પર બોલવાનું ન હતું.  તેઓની વિદ્વતા ઉપરાંત, આ ઉમ્મરે તેઓની યાદશક્તિ યુવાનેને પણ શરમાવે તેવી રેઝર-શાર્પ હતી. કાલીદાસથી શેક્સપિયર સુધીના સંદર્ભોને જાણે વાંચી, તૈયાર કરીને આવ્યા હોય તેમ કોઈ જાતના સંભ્રમ વિના યાદ કરી શકતા હતા.

૨૬ વરસ જુની કસેટને ડિજીટાઇઝ કરી છે, અને બને તેટલું સારું આઉટપુટ થાય તેનો પ્ર્યત્ન કર્યો છે.

બીજી સાંજે ફોર્ટવર્થમાં શ્રી છોટુભાઈ પટેલના ઘેર વાર્તાલાપ રાખ્યો હતો તેનું ડીજીટાઇઝેશન કરી રહ્યો છું.

ઉમાશંકર જોશી જન્મશતાબ્દી-4

ઘનશ્યામ ઠક્કર

શ્રી ઉમાશંકર જોશીનો ડાલાસમાં વાર્તાલાપ (૧૯૮૫) MP-3

શ્રી ઉમાશંકર જોશી જન્મશતાબ્દી-૩ [ વસમી વિદાય અને પુનર્મિલન ] – ઘનશ્યામ ઠક્કર



મિત્રો,
શ્રી ઉમાશંકર જોશી ૧૯૮૫માં ડાલાસ આવ્યા ત્યારે તેમનું હૉલમાં થયેલ વક્તવ્ય, મારા ઘેર થયેલ વાર્તાલાપ અને ફોટવર્થ્માં શ્રી છોટુભાઈ પટેલના ઘેર થયેલા વાર્તાલાપની કસેટો મળી છે. તેનું ડિજિટાઇઝેશન કરી રહ્યો છું. આશા છે કે એક બે સપ્તાહમાં હું પોસ્ટ દ્વારા આપને સંભળાવી શકીશ.

શ્રી ઉમાશંકર જોશી જન્મશતાબ્દી-૩

ઘનશ્યામ ઠક્કર

 

શ્રી ઉમાશંકર જોશીની જન્મ-શતાબ્દી (૨) [ડાલાસમાં આગમન -ઘનશ્યામ ઠક્કર] ના અનુસંધાનમાં

Shree Umashankar Joshi

Photo: Ghanshyam Thakkar

વસમી વિદાય અને પુનર્મિલન

શ્રી ઉમાશંકર જોશીની જન્મ-શતાબ્દી (૨) [ડાલાસમાં આગમન -ઘનશ્યામ ઠક્કર]


Shree Umashankar Joshi

Photo: Ghanshyam Thakkar

page 3

(ગઈ પોસ્ટથી ચાલુ)

એરપોર્ટથી હૉલના રસ્તામાં ઉમાશંકરભાઈએ પૂછ્યું કે તેઓને કોઈ નક્કી કરેલા વિષય પર વક્તવ્ય આપવાનું છે, કે પછી તેમની પસંદગીના વિષય પર. મેં કહ્યુ આપને યોગ્ય લાગે તે વિષય પર બોલજો. પણ આપ જો એક-બે કાવ્યોનું પઠન કરશો તો શ્રોતાઓને ખૂબ જ ગમશે. ઉમાશંકરભાઈ કહે’ “પણ સ્ટેજ પર બે કવિઓ હશે. અને બન્ને કવિઓ કાવ્યપઠન કરે તે યોગ્ય કહેવાય.” તેઓ એમ પણ કહી શક્યા હોત કે ”ઘનશ્યામભાઈ, એક બે કાવ્યો તમે પણ વાંચજો.” પણ જે રીતે તેમણે ‘બે કવિઓ’નો ઉલ્લેખ કર્યો તે તેઓની નમ્રતાની પરાકાષ્ઠાનું દર્શન કરાવે છે. જાણે કે ‘હું અને તમે બન્ને સરખા કવિઓ!’ હું તો ઉમાશંકરભાઈ સાથે એક સ્ટેજ પર સાથે કાવ્યપઠન કરવા મળશે તે સાંભળી ભાવ-વિભોર થઈ ગયો.

ઉમાશંકરભાઈ સ્ટેજપર ખુરસીમાં બેઠા કે તરત તેમનું ધ્યાન શ્રોતાગણની છેલ્લી હરોળ પર ગયું. તેઓ આ વ્યક્તિને સ્ટેજ પર આવવાનો આગ્રહ કરવા લાગ્યા. મેં જોયું તો એક દાઢીવાળા
ભાઈ સ્ટેજપર આવવા ના પાડી રહ્યા હતા. પણ ઉમાશંકરભાઈએ આગ્રહ ચાલુ રાખ્યો, અને કહ્યું, “તમે અહીં નહી આવો તો લોકો પાછળ જોયા કરશે” ( અર્થાર્ત ‘તમે તો મારા કરતાં પણ વધારે લોકપ્રિય છો’) એમની મજાકમાં પ્રેમ અને નમ્રતા સિવાય કઈં જણાય નહીં. પછી ખબર પડી કે આ અજાણ્યા આગંતુક શ્રી મહેન્દ્રભાઈ મેઘાણી હતા. નામથી તો તેમને વરસોથી જાણતો હતો, પણ ક્યારે ય જોયેલા નહીં કે તેમનો ફોટો પણ જોયેલો નહીં. ૧૯૭૦ની આસપાસ મિલાપ’ના પાછળના પૂંઠા પર મારાં બે કાવ્યો પ્રસિધ્ધ કર્યાં હતાં, અને
૧૯૭૦ની યાદગાર કવિતા’ પુસ્તકમાં પણમાં પણ મારાં બે એક કાવ્યો છાપ્યાં હતાં. મહાન શ્રી ઝવેરચંદ મેઘાણીના સુપુત્ર આમ ‘સરપ્ર્રાઇઝ એન્ટ્રી મારે’ એ તો મારા માટે ‘બોનસ’ ઉત્સવબની ગયો. મહેન્દ્રભાઈના પુત્ર યુ.એસ.એ.માં બીજા કોઈ શહેરમાં રહેતા હતા, તેમને ઘેરથી, કોઈને પણ તકલીફ આપ્યા વિના કે જણાવ્યા વિના હૉલ સુધી કઈ રીતે આવી ગયા, તે મને હજી ખબર નથી.

કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં ગીતા ઠક્કરે તેના મધુર સ્વરમાં ‘ભોમિયા વિના’ની પ્રથમ પંક્તિ ગાઈ. એ પહેલી પંક્તિનું પુનરાવર્તન કરે ત્યાં તો હૉલના બધા શ્રોતાઓએ ગીતને
સમુહગીત બનાવી દીધું ગીતા જે પણ પંક્તિ ગાય તે પ્રેક્ષકો ઝીલે. જાણે બધા ફરી એકવાર ક્લાસરૂમમાં બેસી ગયા હોય! બીજે દિવસે ઉમાશંકરભાઈ કહેઃ “ગીતાબહેને તો ‘ભોમિયા વિના’ને લગભગ રાષ્ટ્રગીત બનાવી દીધું હતું.”  કોઈને પણ કૉમ્લીમેંટ આપવાનું તેઓ ચૂકતા નહીં.

આગળ વાંચો

Page-4


શ્રી ઉમાશંકર જોશીની ૧૦૦મી વર્ષગાંઠે – ૧ – ઘનશ્યામ ઠક્કર


Photo: Ghanshyam Thakkar

 શ્રી ઉમાશંકર જોશીની ૧૦૦મી વર્ષગાંઠે  – ૧

 ઘનશ્યામ ઠક્કર

page 1

આજે જુલાઈ ૨૧, ૨૦૧૧ના રોજ પૂજ્ય ઉમાશંકરભાઈનો ૧૦૦મો જન્મદિવસ.

શ્રી ઉમાશંકરભાઈના સાહિત્ય અને જીવન વિષે એટલું બધું લખાયું છે, કે હું જે કહીશ એ બધુંજ કહેવાઈ ગયેલું હશે. પણ શ્રી ચંદ્રકાન્ત શેઠે એક જ વાક્યમાં શ્રી ઉમાશંકરભાઈને સૌથી મોટું, યોગ્ય, માન આપતાં લખ્યું છે, “શ્રી ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી ૧૯મી સદીના સૌથી મહાન ગુજરાતી લેખક/સાક્ષર કહેવાય, તો શ્રી ઉમાશંકર જોશી ૨૦મી સદીના સૌથી મોટા લેખક/સાક્ષર (Man of the Century) છે. આથી મોટું બીજુ શું માન આપી શકાય?

મને ઘણા જ સાહિત્યકારો માટે ખૂબ જ માન છે. પણ ઉમાશંકરભાઈની વાત કઈંક જુદી જ હતી. જીવનમાં મેં માત્ર બે જ વ્યક્તિઓને પિતાતુલ્ય કહી છે. એક શ્રી ઉમાશંકરભાઈ અને બીજા અમેરિકાના શ્રી વુડ્રો વિલ્સન. (મી. વિલ્સન વિષે ફરી ક્યારે વાત કરીશું)

આજનો લેખ માત્ર મારા અને ઉમાશંકરભાઈના ટૂંકા પરિચય વિષેનો છે.

આગળ વાંચો

યુ-ટ્યુબ : કાવ્યપઠન, આસ્વાદ અને નિવેદન [વિડિયો-૧] – ઘનશ્યામ ઠક્કર


Kavya Pathan, Asvad, and Nivedan

યુ-ટ્યુબ : કાવ્યપઠન, આસ્વાદ અને નિવેદન [વિડિયો-૧]

ઘનશ્યામ ઠક્કર

You Tube Kavya Pathan, Asvad, and Nivedan

Ghanshyam Thakkar

Poem: Bhoori ShahiNa Kuva Kanthe, Book: Bhoori ShahiNa Kuva Kanthe, Poet: Ghanshyam Thakkar,