Posts from the ‘રસવિવેચન’ Category

નવું વેબ પેજઃ ‘ભૂરી શાહીના કૂવા કાંઠે’ – ઘનશ્યામ ઠક્કર


Bhoori-ShahiNa Kuva Kanthe

નવું વેબ પેજઃ ‘ભૂરી શાહીના કૂવા કાંઠે’

મિત્રો,

મારી વેબસાઇટનાં ઘણાં અગત્યનાં પેજની ડિઝાઇન જ્યારે હું વેબ-પેજ ડિઝાઇન શીખી રહ્યો હતો ત્યારે કરી હતી, તેથી મને પોતાને પણ ખાસ પસંદ ન હતી. જેમ જેમ આ વિષયમાં આવડત વધતી ગઈ, તેમ……..

અાગળ વાંચો

સાત માઇગ્રેશન કાવ્યો [કાવ્ય-૨] : આંખોની પછીતના દરવાજેથી – ઘનશ્યામ ઠક્કર


આ કવિનાં ‘સાત માઇગ્રેશન કાવ્યો’ (૪૮ થી ૫૪ નંબરનાં કાવ્યો) કલ્પનોથી તો સમૃદ્ધ છે જ, કવિની વૈયક્તિક રચનારીતિમાં અ-પૂર્વતા છે. પણ આ બધાથી અભિન્ન/સ્વરૂપથી અભિન્ન જે ચૈતસિક સામગ્રી છે, કાવ્યના ફોર્મમાં મળતી/ તે સિવાય તેનું પ્રાગટ્ય શક્ય નથી. કહો કે Formal Content તે કાવ્યના રસિક અભ્યાસીઓના ઊંડા અધ્યયનનો અભ્યાસ બની રહો.

એક દેશકાલ સંસ્કૃ.તિમાં જન્મી ઉછરેલા સંવેદનશીલ મનુષ્યના ‘દેશાન્તરની તૈયારી (કાવ્યઃ૪૮નું શીર્ષક)થી ‘મૌન’ (કાવ્યઃ૫૪નું શીર્ષક) સુધીના અનેકાનેક સંવેદનો અહીં વ્યક્ત થયા છે. બીજા દેશમાં સ્થિર થયેલા કવિની ધ્યાનપૂર્વકના નિરીક્ષણની સામગ્રી તો અંતે ‘મૌન’ બની રહે છે.

લાભશંકર ઠાકર     ગુજરાતી આધુનિક કવિતાનો એક ધ્યાનપાત્ર અવાજ    ‘જાંબુડી ક્ષણના પ્રશ્નપાદરે‘ પ્રવેશક

આ કાવ્ય વિષે ઃ મધુસૂદન કાપડિયા (Video)

સાત માઇગ્રેશન કાવ્યો [કાવ્ય-૧ ઃ તૈયારી] (અછાંદસ) – ઘનશ્યામ ઠક્કર

ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની ૧૫૦મી વરસગાંઠે – ઘનશ્યામ ઠક્કર


‘એકલો જાને રે!’ (રવીન્દ્રનાથ ટાગોર) કાવ્યનું રસવિવેચન – ઘનશ્યામ ઠક્કર

—————————————————————————————————————————————-

ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરની ૧૫૦મી વરસગાંઠે

ઘનશ્યામ ઠક્કર

આજે ૭ મે, ૨૦૧૧, ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ ટાગોરનો ૧૫૦મો જ્ન્મદિવસ. ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૦૯ના રોજ મેં કવિવર ટાગોરનું અમર કાવ્ય એકલો જાને રે! (ગીત) – રવીન્દ્રનાથ ટાગોર [અનુવાદ: મહાદેવભાઇ દેસાઇ] અને તે કાવ્યનું મેં કરેલું હિંદી ભાષાંતર चल तू अकेला – रवींद्रनाथ टैगोर (हिन्दी भाषांतर : घनश्याम ठक्कर) પ્રકાશિત કર્યાં હતાં. આ ગીતના મારા જીવન પર પડેલા પ્રભાવનો આછો ઉલ્લેખ પણ ટીપ્પણીમાં કર્યો હતો. એ ઉપરાંત સ્વ્યાતંત્ર્ય દિને અને પ્રજાસત્તાક દિવસે મેં સંગીતબધ્ધ કરેલું રાષ્ટ્રગીત પ્રજાસત્તાક દિનની શુભેચ્છાઓ – ઘનશ્યામ ઠક્કર પોસ્ટમાં બ્રોડકાસ્ટ અવારનવાર કરેલું.

રવિન્ર્દ્રનાથનું સર્જન એટલું છે, કે આ નાનકડી પોસ્ટમાં તેનો એક અંશ પણ સમાવી ન શકાય. નોબેલ પારિતોશિક વિજેતા ‘ગીતાંજલી’ જેવાં કાવ્યો, ‘કાબુલીવાલા’ જેવી નવલિકાઓ, ‘ઘરે બાહિરે’ જેવી નવલકથાઓ, રવીન્દ્રસંગીત એ બધાનો આછો ઉલ્લેખ કરવા જતાં ય સવાર પડી જાય, તેથી ફરી એકવાર જે ગીતે મારા જીવનમાં સૌથી વધારે પ્રેરણા આપી તે ગીત એકલો જાને રે! (ગીત) – રવીન્દ્રનાથ ટાગોર [અનુવાદ: મહાદેવભાઇ દેસાઇ] ફરી રજુ કરી તેના વિષે બે શબ્દ લખું છું.

માનવ જાતીના ઇતિહાસમાં લાખો વિદ્વાનોએ, ચિંતકોએ, ફીલોસોફરોએ, કવિઓ અને લેખકોએ જીવન જીવવું સરળ થાય, સહ્ય થાય, તે માટે લાખો ઉપદેશાત્મક સુવિચારો, કાવ્યો, ગીતો, બોધકથાઓ, વેદો અને ઉપનિષદો વગેરે લખ્યા છે. પણ દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં પાંચ-દસ કાવ્યો કે સુવિચારો એવા હોય છે, જેણે તેમના જીવનમાં ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હોય છે. પહેલા ધોરણમાં ‘એકલો જાને રે’ કવિતા મોઢે કરી ત્યારથી આજ સુધી ‘તારી જો હાક સુણી કોઈ ના આવે તો એકલો જાને રે’, પંક્તિ મારા જીવન સાથે એકરસ થઈ ગઈ છે. ૧૯૮૦ની આસપાસ મેં એક કાવ્ય લખેલું તેની પહેલી બે પંક્તિઓ હતી, ‘બંધ કવરમાં પત્ર વગરની જાત, દાગ ના લાગે દૂજો, શહેર વચ્ચે ટાપુ બાંધી બેઠો છું રૉબિન્સન ક્રૂઝો’ આવતી પોસ્ટમાં આ ગીત પ્રકાશિત કરીશ.

– ઘનશ્યામ ઠક્કર

વેકેશન પર


પ્રિય મિત્રો,

‘ગુજરાતીકવિતાઅનેસંગીત’ બ્લોગ પર જુલાઇ ૭, ૨૦૦૭ ના દિવસે પહેલી પોસ્ટ મૂક્યા પછી આપને સંગીત, સાહિત્ય અને અન્ય

કલાકૃતિઓ પીરસતો રહ્યો છું. થોડા દિવસ માટે વેકેશન પર જઈ રહ્યો છું…ઇન્ટરનેટથી દૂર.

આશા છે મારા બ્લૉગ દ્વારા આપે જીવનમાં થોડો આનંદ, અને જ્ઞાનનો પ્રકાશ અનુભવ્યો હશે.

થોડા આરામ પછી ફરીથી નવી સામગ્રી લઈ આવીશ. દરમ્યાન મારા ગુજરાતી, હિન્દી અને અંગ્રેજી બ્ળોગ અને વેબસાઈટ પર પધારતા રહેશો.

આપના સહકાર માટે અત્યંત આભારી છું.

ઘનશ્યામ ઠક્કર

ગઝલપઠન, આસ્વાદ અને નિવેદન (યુ ટ્યુબ વિડિયો) – ઘનશ્યામ ઠક્કર


ગઝલપઠન, આસ્વાદ અને નિવેદન (યુ ટ્યુબ વિડિયો)

ઘનશ્યામ ઠક્કર

જખ્મો

GazalPathan_Jakhmo by Ghanshyam Thakkar

 

 

ગઝલ મારી દ્રષ્ટિએ સૌથી કઠિન કાવ્યપ્રકાર છે. ગીતને રૂપાળા શબ્દ અને અલંકારથી સજાવી શકાય. અછાંદસ કાવ્યને અપરિમિત લક્ષણોનો લાભ લઈ ઉચ્ચતા તરફ લઈ જઈ શકાય. પણ ગઝલમાં કોઈ છટકબારી નથી.

સૌ પ્રથમ તો બંધારણની કડક પરિમિતતા. અને શીસ્ત જાળવવી પડે . કિંચિત્માત્ર લયભંગ થાય, કાફિયાની મર્યાદા જળવાય, રદીફને ભાગી છુટવા મથતી ભેંસની જેમ તાણી તાણીને શેરના ખીલા સાથે સાંકળવો પડે, તો તે ગઝલ અર્થના સત્વ સુધી જતાં પહેલાં ભાગી પડે. ગઝલ જેટલી પાઠકોને અનુલક્ષીને લખાય તેટલી શ્રોતાઓને ધ્યાનમાં રાખી લખાવી જોઈએ. અર્થાત તેમાં શબ્દ અને છંદના ધ્વનીને અત્યંત મહત્વ અપાવું જોઈએ. લયનું વહેણ સરળ હોવું જોઈએ. ગઝલ પરંપરાગત આશિકમાશૂકના ઇશ્કની હોય, કે પછી આધુનિક સરરિયલ હોય, પણ તેમાં ખુમારી હોવી આવશ્યક છે.

પણ આટલું કર્યા પછી જો શેરમાં નવી કલ્પના  હોય, કલ્પનામાં સત્વ હોય, , અને સત્વમાં છટા હોય, તો ઉપર જણાવેલાં બધાં લક્ષણની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ ગઝલ ગીફ્ટરૅપ લપેટેલા ખાલી ખોખા જેવીફિલ્મી ગઝલ બનવાની.  

આટલા નિવેદન પછી મારી ગઝલજખ્મોવાંચું છું. ગઝલકુમાર સામયિકના ઑક્ટોબર ૧૯૭૦ના અંકમાં પ્રગટ થઈ હતી